اهمیت شناسایی دوره هایی  زمین شناسی به عنوان اصل و قاعده فراگیری علوم زمین مشخص و واضح است . زمان نقش عمده و تاثیر گذاری در تاریخچه زمین از بدو پیدایش تا کنون داشته است . زمین از بدو پیدایش تا کنون زمان طولانی را سپری کرده و در طول این مدت رخدادها و حوادث گوناگونی اتفاق افتاده که بر روی محیط و زمین شناسی جهان تاثیر گذاشته است .  بر اساس میزان تاثیر گذاری حوادث در زمین دوره های زمین شناسی تعریف شده است . که در هر دوره با توجه به خصوصیات چینه ای و فسیلی قابل تعریف و قابل انطباق با جهان  می باشد لذا با توجه به اهمیت دوره ها ی زمین شناسی و وجود سنگ واره های حاوی فسیل های شاخص جهانی ، بانک اطلاعاتی در همین رابطه  ایجاد نموده ایم .هدف این بانک دسترسی آسان کاربران به اطلاعات فسیل های شاخص در دنیا و پراکندگی آن در ایران می باشد .
علاوه بر اطلاعات ذکر شده مجموعه ای از اطلاعات دوره های زمین شناسی ، چینه شناسی و  رسوب شناسی دوره ها در ایران جمع آوری و در بخش های جداگانه ارائه شده است . عناوین زیر بخش های ارائه شده در این مجموعه می باشد .

دیرینه شناسی

 لئوناردو داوینچی دانشمند و هنرمند مشهور ایتالیایی در حدود پانصد سال قبل ( 1500 پس از میلاد ) به نحو زیبایی ذهن خوانندگان را به تفکر در مورد پیدایش فسیلها سوق داد و بدین ترتیب نظریات و خرافه های رایج در زمان خود را رد کرد . وی می گوید : “ در کوههای پارما و پیاسنزا ، صدفها و مرجانهای مرده فراوانی یافت می شوند که هنوز حالت چسبیده به سنگها را حفظ نموده اند . اگر بگویید که این صدفها خود بخود بوجود آمده اند و یا بوسیله طبیعت ایجاد نشده اند ، چنین عقیده ای برای یک مغز هوشیار و متفکر منطقی نیست ( چرا که سالهای رشد آنها از روی خود صدفها قابل محاسبه است ) . بهرحال در طول تاریخ دانشمندان نظرات متفاوتی را در مورد فسیل با توجه به اعتقادات و یافته های زمان خود بیان داشته اند که مجموع این نظریات تاریخچه علم فسیل شناسی را تشکیل می دهد و بدیهی است برای درک هر چه بهتر این علم بایستی تاریخچه آن مورد مطالعه قرار گیرد.

فسیل شناس کیست؟

منظور از دیرین شناس و یا فسیل شناس  (Paleontologist)  شخصی است که به مطالعه و بررسی فسیل ها می پردازد و سعی می کند تصویر زندگی و حیات در گذشته را بازسازی نماید و تحولات گیاهان و حیوانات اطراف ما را آشکار سازد .

فسیل شناسی چیست؟

یکی از گرایشات جالب زمین شناسی گرایش چینه شناسی و فسیل دشناسی است. در این رشته علمی آثار و بقایای موجودات که در گذشته بر روی زمین زندگی می کردند در دل سنگها و رسوبات حفظ شده اند، مورد مطالعه و بررسی قرار می گیرد.

قطعات سخت بدن موجودات که از جنس کلیست و آراگونیت اند عموما با حداقل تغییرات حفظ می شوند، اما این بدان معنی نیست که قسمتهای نرم بدن موجود اصلا خفظ نمی شود. این قسمتها با شرایط خاص محفوذ می مانند که این شرایط عبارتند از:

1)یخبندان: در این حالت قالبهای یخی در نقش یک فریز بزرگ طبیعی قسمتهای نرم بدن موجود را حفظ می کنند. مثال این نوع حفظ شدگی ماموتهایی اند که در یخچالهای طبیعی سیبری محفوظ مانده اند.

2)قیر طبیعی: گاهی اوقات مواد نفتی به سطح زمین زمین راه می یابند و بعد از مدتی مواد فرارشان را از دست می دهند و به قیر طبیعی تبدیل شده و موجودات در آن به تله می افتند و بدین طریق با گذر زمان حفظ می شون.

3)مدفون شدن حشرات در صمغ و یا کهربا.

4)مدفون شدن در زیر خاکستر آتشفشانی.

5)محیطهای غیر اکسیداسیون که در این محیطها به باکتریهای تجزیه کننده اجازه فعالیت داده نمی شود و بدین طریق قسمتهای نرم بدن موجود حفظ می شود.

• چینه و فسیل شناسی (بایواستراتیگرافی سازندها و نهشته های مختلف به ویژه سازندهای مخزنی نفت مربوط به زمان های مختلف زمین شناسی از کامبرین گرفته تا عهد حاضر، مطالعه و تعیین سن فسیل های راهنما، تطابق لایه های مختلف با استفاده از ضمائم فسیلی، مطالعات آثار فسیلی یا ایکنوفاسیس و …)

نحوه همکاری این موسسه به صورت های زیر می باشد:

• انجام و آموزش پایان نامه با موضوعات ارائه شده توسط دانشجو. در این صورت دانشجو به موسسه مراجعه کرده و با دادن عنوان و داده مربوطه تقاضای همکاری دارد. در این صورت هزینه و زمان تحویل به صورت توافقی هماهنگ می شود.
• انجام و آموزش پایان نامه با تعیین عنوان و تهیه داده توسط موسسه. در این صورت دانشجو با مراجعه به موسسه تقاضای ارائه موضوع برای پایان نامه دارد. موسسه موضوعات مختلفی که داده آنها را دارد به دانشجو می دهد. دانشجو بعد از هماهنگی با استاد راهنما یکی را انتخاب کرده و به موسسه اطلاع می دهد. موسسه بعد از چند روز پرپوزال را آماده کرده و بعد از مدتی (به صورت توافقی) پایان نامه کامل را تحویل داشجو داده و آموزشهای مرتبط با آن را به دانشجو می دهد. لازم به ذکر است که موضوعات پیشنهادی توسط موسسه عناوینی خواهد بود که علاوه بر جدید و غیر تکراری نبودن و آینده کاری مناسب ، دارای قابلیت استخراج مقاله از آنها باشد.

ریشه لغوی :
چینه شناسی یا Stratigraphy از دو واژه یونانی stratos به معنی چینه (لایه – طبقه) و کلمه graphos به معنی نگاشتن ترکیب شده است و علمی است که اصولا از روابط موجود بین طبقات سنگهای رسوبی بحث می‌کند.
دید کلی : 
مطالعات چینه شناسی از یک طرف مبتنی بر شناخت توالی طبقات رسوبی در زمانهای مختلف زمین شناسی به منظور پی بردن به تاریخ حوادث زمین و تکامل موجودات بوده ، از طرف دیگر تغییرات جانبی رخساره‌ها در مکانهای مختلف را بررسی می‌نماید که به وسیله آن با وضع جغرافیایی گذشته زمین در هر زمان آشنا می‌شویم.بطور کلی در مطالعات چینه شناسی حوادث مختلف زمین (مانند پدیده‌های ولکانیسم ، گرانیتیزاسیون ، رسوب گذاری ، دگرگونی و ...) مورد بررسی قرار می‌گیرد.امروزه به عبارت ساده منظور از علم چینه شناسی ، مطالعه و شناخت رخساره‌ها در زمانها و در مکانهای مختلف و ارتباط آنها با یکدیگر می‌باشد.
تاریخچه علم چینه شناسی :
در سال 1500 میلادی لئوناردو داوینچی (1519-1452 میلادی) صدفهای فسیل شده را در شمال ایتالیا پیدا کرد. وی متوجه شد که این صدفها در نواحی دریایی وجود دارند. این لایه‌ها را بعدا استنو مطالعه کرد و به این واقعیت پی برد که این صدفها به علت پوسته شکننده خود نمی‌توانسته‌اند مسافت زیادی را طی کرده باشند. همچنین وی متوجه شد که در بین لایه‌ای فسیل‌دار ، لایه‌ای فاقد فسیل وجود دارند. داوینچی حدس زد که طغیانهای فصلی رودخانه‌ها موثرتر از یک طغیان جهانی هستند.
بی شک یکی از پیشگامان علم چینه شناسی که خدمات ارزنده‌ای به این علم کرد، نیکلاس استنو محقق برجسته دانمارکی مقیم شهر فلورانس بود. استنو به چند واقعیت مهم پی می‌برد، او متوجه شد که مطالعه یک لایه رسوبی بسیار مهم می‌باشد، چرا که دانه‌ای سنگینتر و سپس دانه‌ای ریزتر ته نشین می شوند و هر تغییر در این کمیت‌ها موجب لایه بندی می‌شود. وی این واقعیت مهم را بیان کرد که یک سری لایه که دارای مجموعه‌های تخریبی و فسیلی هستند با هم انباشته نشده‌اند بلکه لایه‌های پایینی قدیمی‌تر از لایه‌های بالایی هستند و بر همین اساس وی اصل روی هم قرار گرفتن لایه‌ها را بیان کرد.
در سال 1723 یک طبیعت شناس انگلیسی به نام جان وودوارد لایه های رسوبی شمال فرانسه و انگلستان را بر اساس صدفهای مشابه تطابق داد. در سال 1870 شیمیدان برجسته فرانسوی لاووازیه به ارزش تعیین سن توسط فسیلها و همچنین به ارزش آنها در تعیین شرایط محیط گذشته پی برد.
بر اساس اصل یکسان گرایی Uniformitarianism جیمز هاتن ، در سال 1905 ، جی کی اصل «زمان حال کلید گذشته است» را عنوان کرد. یعنی با مطالعه حوادث امروزی زمین شناسی می‌توان در گذشته زمین نیز این حوادث را پیدا کرد. امروزه این اصل را Principle of Actualism می‌نامند که برای معادل فارسی این اصل می‌توان اصطلاح حال معیاری را به کار برد.

انشعابات علم چینه شناسی :

چینه نگاری زیستی :
در قلمرو این رشته از چینه نگاری ، سن لایه‌ها و چینه‌ها توسط فسیلهای شاخص تعیین و انطباق چینه شناسی صورت می‌گیرد.

پالینوستراتیگرافی:
پالینوستراتیگرافی نیز انشعابی از چینه نگاری زیستی است که بر اساس تقسیمات زمانی دانه‌های گرده فسیل بنا شده است.

چینه نگاری سنگی :
که مبنای مطالعات چینه شناسی لیتولوژی سنگها و لایه است.

چینه نگاری زمانی :
که در آن زمان‌های زمین شناسی و همچنین خواص سنگ شناسی نیز مورد مطالعه قرار می‌گیرد.

چینه نگاری شیمیایی :
که مطالعات چینه شناسی بر مبنای شناخت عناصر شیمیایی موجود در سنگها و تغییرات نسبی آنها در زمانهای مختلف با توجه به رخساره‌های مربوطه است.

چینه نگاری مغناطیسی :
که تغییرات شدت میدان مغناطیسی زمین و جهت میدان مغناطیسی در ادوار مختلف زمین شناسی در این روش اساس کار است.

چینه نگاری رسوبی :
خواص رسوب شناسی طبقات ، توالی آنها و تغییرات رسوبی اساس مطالعه این علم می‌باشد.

چینه نگاری آب و هوایی :
از چینه‌ها و لایه‌ها در این روش با توجه به ایزوتوپ O18 به O16 به عنوان شاخص های درجه حرارت و تعیین کننده نوع آب و هوا استفاده می شود.

چینه نگاری زلزله‌ای :
که در آن امواج زلزله‌ای و انتشار آنها در لایه‌های مختلف زمین مبنای انطباق چینه شناسی قرار می‌گیرد.

چینه نگاری اکتشافی :
روشی که در آن با استفاده از چینه شناسی افق‌های مربوط به ذخایر اقتصادی نظیر نفت ، گاز طبیعی و معادن مختلف را کشف می‌نمایند.

چینه نگاری کمی :
که مطالعه سکانس‌ها و کمیت آنها ، شمارش لایه‌ای وار را می‌توان در این روش خلاصه نمود.

چینه نگاری اقتصادی :
در این روش تعیین سن نسبی افق‌ها و رگه‌های معدنی ، وضع ساختمانی مخازن نفت ، سن نسبی و نوع سنگ پوشش ، سنگ مخزن و غیره مشخص می‌شود. بطور کلی چینه شناسی اقتصادی و اکتشافی هدفهای مشترکی را دنبال می‌نمایند.

کاربرد علم چینه شناسی :
علم چینه شناسی نقش مهمی در زمینه‌های مختلف زمین شناسی اقتصادی دارد. از این علم در حفاریهای مربوط به ذخایر نفت و آب و همچنین در کشف کانسارهای رسوبی و تعیین سن نسبی رگه‌های معدنی استفاده می‌نمایند.در حفاریهای مربوط به آبهای زیرزمینی نیز برای شناسایی چگونگی وضع ساختمانی و یافتن طبقات غیر قابل نفوذ و عمق سطح ایستابی از چینه شناسی استفاده می شود.علم چینه شناسی کمک شایانی به کشف کانسارهای رسوبی از قبیل بوکسیت ، سولفورها، نیتراتها ، فسفاتها ، خاک نسوز (کانی‌های رسی) ، زغال سنگ و از این قبیل ... که هر یک تحت شرایط خاص رسوبی در ادوار مختلف زمین شناسی تشکیل شده است، می‌نماید. به عنوان مثال وجود کانسار بوکسیت در پرمین بالایی ایران معرف شرایط مطلوب برای تشکیل این کانسار است. بنابراین کشف کانسار بوکسیت در نقاطی که سنگهای پرمین بالایی وجود دارد، امکانپذیر است. همچنین مطالعات چینه شناسی معلوم داشته است که ژوراسیک زیرین و میانی در ایران غربی و مرکزی دوره گسترش بیشتر و وسیع تر تشکیلات ذغالی است.
ارتباط چینه شناسی با سایر علوم :
علم چینه شناسی ، تاریخ حوادث زمینی را بر ما معلوم می‌دارد. بنابراین ، می‌توان گفت که این علم تقریبا با تمام علوم زمین شناسی کم و بیش در ارتباط است. در این مورد فسیل شناسی اساس و پایه علم چینه شناسی به شمار رفته ، این دو رشته رابطه نزدیکی با یکدیگر پیدا می‌کنند.در اصل پیوستگی لایه‌های رسوبی ، شناسایی خواص سنگ شناسی هر رخساره ، چینه شناسی را با علم سنگ شناسی مربوط می‌کند سرانجام رویهم قرار گرفتن طبقات که ممکن است در اثر عوامل تکتونیکی تغییر کرده باشد، جهت یافتن طبقات همزمان و ایجاد تطابق چینه شناسی بین آنها ، علم تکتونیک را با چینه شناسی مربوط می‌کند. علاوه بر اصول نامبرده می‌توان از روی قواعد و قوانین رسوب شناسی ابتدا و انتهای تشکیل یک طبقه رسوبی را دقیقا تعیین کرد.

سيستم نامگذاري كه استفاده جهاني دارد؛ سيستم نامگذاري دو اسمي است كه از زمان «لينه» معمول شده است.بدين معني كه هر موجود به وسيله دو واژه لاتين مشخص مي‌شود. واژه اول نام جنس و واژه دوم نام گونه است. نام گونه هميشه با حروف كوچك نوشته مي‌شود.

حرف اول نام جنس هميشه با حرف درشت لاتين نوشته مي‌شود و مشترك بين تمام گونه‌هاي يك جنس است به عبارت ديگر جنس، واحدي اختياري است مركب از تعدادي گونه كه داراي ويژگي‌هاي مشابهي هستند و دقيقا به يكديگر مرتبط مي‌باشند.

واژه دوم مشخص كننده گونه است و با حرف كوچك لاتين آغاز مي‌گردد.

  مثال:                                                                                                                                      

1928  
 D,orbigny
 bulloides
 Globigerina
 
  تاريخ‌ توصيف
 نام كاشف
 نام گونه
 نام جنس
 

معمولا در كتب چاپي، اسم جنس و گونه را با حروف ايتاليك از ساير حروف متمايز نموده‌اند. هنگام نوشتن جنس و گونه بايستي هميشه با كشيدن خطي در زير اين دو واژه آنها را مشخص نمود.

 گاهي وجود تقسيماتي كوچكتر از گونه نيز ضروري به نظر مي‌رسد كه به آن زيرگونه گفته ميشود. در موقع ذكر اسم كامل اين جانوران، معمولا زيرگونه بعد از ذكر گونه نوشته مي‌شود

 رده بندي موجودات :

 موجودات زنده و فسيل بي‌اندازه متنوع و متفاوت هستند. لذا براي مقايسه و مطالعه صحيح آنها رده‌بندي امري ضروري است. از زمان ارسطو موجودات زنده را به دو سلسله «جانوري» و «گياهي» تقسيم كرده‌اند. «ارنست هكل» بيش از يك قرن پيش، سلسله سومي به نام «پروتيستا» به اين طبقه‌بندي افزود. سلسه  مذكور موجودات زنده‌اي را در برمي‌گرفت كه تعاريف جانور يا گياه درباره آنها كاملا قابل انطباق نبود. بعدها عده‌اي از زيست‌شناسان سلسله «مونرا» را به تقسيم‌بندي افزودند كه باكتري‌ها و جلبك‌هاي سبز _آبي را شامل مي‌شود. سرانجام در سال 1969 سلسله «قارچ‌ها» نيز به اين تقسيم‌بندي افزوده گرديد.

مبناي رده‌بندي، دو اصل تركيب و تجزيه شباهت‌ها و اختلافات مي‌باشد. در اين روش، موجودات هريك از گروههاي بزرگتر به دسته‌هاي كوچكتر تقسيم شده و بالاخره به يك موجود(فرد) منفرد خاتمه مي‌پذيرد. مبناي چنين رده‌بندي، تشخيص و نامگذاري هر موجودي است كه مشخصا با تمام گروه‌هاي ديگر اختلاف دارد.

 شمار  موجودات اعم از زنده و فسيل به ميليونها مي‌رسند. لذا با ارتباط دادن صحيح و جمع كردن گونه‌هاي مشابه طبقه بزرگتري به نام جنس تشكيل مي شود. جنسهاي نزديك به هم، يك خانواده (Family) را به وجود مي‌آورند و خانواده‌هاي مشابه، يك راسته(Order) را؛ چندين راسته يك رده(Class) و بالاخره رده‌ها يك شاخه(Phyllum) را تشكيل مي‌دهند. مثل شاخه مهره‌داران، اسفنج‌ها، مرجان‌ها و غيره. چندين شاخه كه داراي صفات مشتركي باشند، سلسله(Kingdom) را مي‌سازند.

 در مواردي كه طبقه‌بندي اضافي، ضروري باشد ممكن است پيشوندهايي نظير زير(Sub) يا رو(Super) را به تقسيمات فوق افزود. مثلا موجودات در نهايت به دو روسلسله پروكاريوت(Procaryot) و يوكاريوت(Eucaryot) تقسيم مي‌گردند.

 مشخصات  Taxonomicيا طبقه‌بندي انسان به شرح زير مي‌باشد:

 روسلسله: يوكاريوت   Eucaryota

سلسله: جانوران      Animal  

شاخه: كورداتا   Chordata

زيرشاخه: مهره‌داران  Vertebrata

رده: پستانداران  Mammalia

راسته: پريماتها  Primates

خانواده: هومينيده  Hominidae

جنس: هومو  Homo

گونه: ساپينس Sapiens

نام هر خانواده از يكي از جنس‌هاي شاخص مربوط به آن انتخاب مي‌گردد و پسوندهاي idea در سلسله‌ جانوري و پسوندaceae در سلسله گياهي نشانه خانواده است.

 پسوندهاي aceae،ina،ida  نشانه راسته در سلسله جانوري است و پسوند ala  نشانه راسته در سلسله گياهي است.پسوندهاي  dea و ata  نشانه رده در سلسله جانوري است و پسوند ida  نشانه رده در سلسله گياهي است. پسوندهاي da ، ata و ca نشانه شاخه در سلسله جانوري است و پسوند  phytaنشانه شاخه در سلسله گياهي است.

گونه (  Species) :

 گونه كوچكترين واحد طبقه‌بندي موجودات است كه به طور متداول استفاده مي‌شود و به گروهي از موجودات نزديك به هم اطلاق مي‌شود كه در عين حال كه وجود خارجي دارد با همديگر رابطه ژنتيكي و ساختماني هم داشته و پس ار توليدمثل بتوانند صفات خود را به نسل‌هاي بعدي منتقل نمايند.به بيان ديگر گونه، عبارت از توالي و تسلسل گروه‌هايي از جمعيت‌هاي طبيعي است كه افراد آن بالفعل يا بالقوه، قادر به توليدمثل با هم بوده و از نظر زاد و ولد در شرايط امروزي از تمام گروه‌هاي مشابه جدا مي‌باشند يعني قابليت توليدمثل با آنها را ندارند.

صفات ظاهري در بين گونه‌ها و حتي بين جنس نر و ماده نيز كمتر مورد توجه بوده و چه بسا كه بين نر و ماده نيز اختلافات زيادي باشد، مانند اغلب پرندگان و يا مثلا در كرم «Boneli» كه فرد نر اندازه ميليمتري داشته و در بدن جنس ماده كه ابعاد چند سانتيمتري دارد زندگي مي‌كند.

نام‌گذاري گونه به طريقي صورت مي‌گيرد كه تا حدودي بخشي از ويژگي‌هاي گونه را مشخص نمايد.مثل فرم يكي از اندام‌ها كه مشخصه جنس باشد، نام محل پيدايش نمونه يا نام كاشف مانند Astaragalus gaubei كه كاشف آن پروفسور گوبا بوده. اگر كاشف زن باشد، نام گونه پسوند «a» به خود مي‌گيرد.

structures



الف ) آثار فسیل یا ایکنوفسیل ها ( ichnofossils ) :



1) اثر پای جانداران ( Tracks )

2) اثر راه پیمایی جانداران ( Track ways )

3) اثر موجودات خزنده ( Trails )

4) حفاری در رسوبات نرم ( Burrows )

5) حفرات در رسوبات سخت ( Borings )

6 ) زیست آشفتگی ها ( Bioturbation )

7) اثر ریشه های گیاهان در خاک های قدیمی ( Root marks )



ب) ساختارهای چینه بندی زیستی (Biostratification structures ) :



مانند : استروماتوليت ها( stromatolites ) :

جزء ساختار های چینه بندی زیستی هستند ( Biostratification structures ) ساختارهاي که به وسيله کلوني سيانو باکتري ها که رسوبات را به دام مي اندازد ايجاد مي گردد . و عموما جلبک هاي سبز _آبي مي باشند و ساکن محيط جزر ومدي کربناته هستند . استوماتوليت ها ساختارهاي رسوبي آلي هستند و فسيل نمي باشند . زيرا اشکال تشريحي قابل تشخيص ندارند و در آهک هاي پر کامبرين و پالئوزوئيک زيرين گسترش دارند.